Unia Europejska wprowadza Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy

Unia Europejska uruchamia program o wartości 150 mld euro na wzmocnienie wspólnych zdolności obronnych. Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (Security Action for Europe – SAFE) to pierwszy filar kilkuletniego Planu dozbrajania Europy (ReArm Europe). Dzięki wysiłkom polskiej prezydencji Rady UE rozporządzenie przyjęto w rekordowym tempie, a Polska stanie się największym beneficjentem programu.

W „Białej Księdze w sprawie obrony – Gotowość 2030” Komisja Europejska przedstawia jednoznaczną diagnozę: Europa stoi wobec najpoważniejszych zagrożeń od czasów II wojny światowej. Jak napisano we wstępie: „Jedynym sposobem na zachowanie pokoju jest gotowość do odstraszania tych, którzy chcieliby wyrządzić nam krzywdę”.

Dokument podkreśla, że przez dziesięciolecia państwa członkowskie inwestowały w obronność zbyt mało. Dziś konieczne jest skoordynowane działanie – wspólne inwestycje, nowoczesne technologie i silny przemysł zbrojeniowy. Z tych założeń wyrósł plan ReArm Europe obejmujący inicjatywy na rzecz zwiększenia europejskiej gotowości obronnej do 2030 r.

Program dla wspólnego bezpieczeństwa

27 maja 2025 r. Rada Unii Europejskiej, pod przewodnictwem Polski, przyjęła rozporządzenie ustanawiające Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (SAFE). To nowy program preferencyjnych pożyczek, który umożliwi państwom członkowskim zaciąganie niskooprocentowanych, długoterminowych kredytów z budżetu UE na zakupy uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

SAFE ma wzmocnić europejski przemysł obronny, tak by państwa członkowskie miały nowoczesne uzbrojenie. Program ma też pomóc w uzupełnianiu braków sprzętowych i zapewnić, że niezbędne wyposażenie będzie dostępne wtedy, gdy okaże się najbardziej potrzebne.

Konkretny rezultat polskiej prezydencji: program inwestycji obronnych

To właśnie podczas polskiego przewodnictwa w Radzie UE doprowadzono do ustanowienia programu SAFE. Jak podkreślał Adam Szłapka, minister ds. Unii Europejskiej: „Przyjęliśmy pierwszy zakrojony na szeroką skalę program inwestycji obronnych na poziomie Unii o wartości 150 mld euro. To nie tylko sukces polskiej prezydencji, ale całej UE. Im więcej inwestujemy w nasze bezpieczeństwo i obronność, tym lepiej odstraszamy tych, którzy chcą nam zaszkodzić”.

Finansowanie w ramach SAFE będzie przyznawane na podstawie krajowych planów inwestycyjnych. Warunkiem uzyskania wsparcia jest realizacja wspólnych zamówień przez co najmniej dwa państwa członkowskie. Ma to zapobiec rozdrobnieniu produkcji i zwiększy zdolność do współdziałania wojsk różnych krajów.

Polska największym beneficjentem programu SAFE

Polska zyska najwięcej na programie SAFE. Z unijnego budżetu na bezpieczeństwo otrzyma ponad 43 mld euro, które zostaną przeznaczone na rozwój krajowego przemysłu obronnego i modernizację armii. O udział w tym budżecie ubiegało się 19 państw członkowskich.

Jak podkreślił minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz: „To wielka inwestycja w polski przemysł zbrojeniowy i bezpieczeństwo. To sukces współpracy w ramach Unii i naszej prezydencji, dzięki której program SAFE w ogóle powstał. Z tych środków sfinansujemy zakupy sprzętu w polskim przemyśle obronnym i u partnerów europejskich”.

Największe wsparcie zostanie skierowane na Tarczę Wschód – kompleksowy system zabezpieczenia granic, a także na rozwój technologii antydronowych i dronowych, modernizację systemów przeciwlotniczych oraz zakup polskich rozwiązań, takich jak Borsuki (wozy bojowe), Baobaby (systemy minowania) i Pioruny (rakiety przeciwlotnicze). Sprzęt ten będzie wykorzystywany do ochrony wschodniej flanki Unii Europejskiej i NATO.

To nie tylko wzmocnienie zdolności wojskowych, ale również impuls gospodarczy – tysiące miejsc pracy i rozwój polskiego przemysłu obronnego.

Współpraca z partnerami i Ukrainą

SAFE otwiera nowy rozdział współpracy UE z państwami spoza wspólnoty. Od początku w programie uczestniczyć będą Ukraina oraz kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Stowarzyszenia Wolnego Handlu (European Economic Area / European Free Trade Association – EOG/EFTA), które zostaną objęte tymi samymi zasadami, co członkowie Unii. Dopuszczalny udział komponentów pochodzących spoza UE i Ukrainy nie może przekroczyć 35 proc. wartości zamówienia. To realizacja zasady „wydajemy europejskie pieniądze na europejskie bezpieczeństwo”. Wspólne zamówienia będą mogły realizować także kraje kandydujące oraz partnerzy, m.in. Wielka Brytania, Norwegia, Kanada czy Japonia.

Co sfinansuje SAFE. Środki z programu będą kierowane na zakupy najważniejszych kategorii sprzętu: amunicji, pocisków i systemów artyleryjskich; sprzętu bojowego i indywidualnego żołnierzy; systemów obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej; dronów, systemów antydronowych i cyberbezpieczeństwa; sprzętu z zakresu zdolności strategicznych, takich jak transport powietrzny, tankowanie w powietrzu, rozpoznanie oraz infrastruktura kosmiczna.

Inwestycje te mają wzmocnić odporność Europy i zapewnić szybkie reagowanie w sytuacjach kryzysowych. W praktyce oznacza to większe bezpieczeństwo obywateli i bardziej przewidywalne warunki dla rozwoju przemysłu obronnego w całej Unii – także w Polsce, gdzie sektor zbrojeniowy odgrywa coraz ważniejszą rolę w łańcuchu dostaw dla europejskich producentów.

„SAFE to nie tylko program finansowy. To polityczne zobowiązanie do bezpieczniejszej, bardziej zdolnej i zjednoczonej Europy. Od teraz będziemy kupować z Ukrainą, dla Ukrainy i w Ukrainie” – zaznaczył komisarz ds. obrony i przestrzeni kosmicznej Andrius Kubilius.

Gotowi do 2030 r.

SAFE to pierwszy filar planu ReArm Europe – Gotowość 2030, który ma uruchomić łącznie ponad 800 mld euro na wydatki obronne w całej Unii. Program łączy instrumenty UE, takie jak fundusze spójności, wsparcie Europejskiego Banku Inwestycyjnego (European Investment Bank) oraz zaangażowanie kapitału prywatnego.

To najbardziej ambitna inicjatywa obronna w historii Unii – symbol nowej epoki, w której bezpieczeństwo, solidarność i odpowiedzialność stają się wspólnym językiem Europy.

Andrzej Szoszkiewicz