Wystawa „Pomiędzy Nurtami” w Nowym Dworze Mazowieckim

Nowy Dwór Mazowiecki ma historię znacznie bogatszą niż ta kojarzona wyłącznie z Twierdzą Modlin. Pokazują to działania Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej, która od lat pielęgnuje i przybliża lokalne dziedzictwo. W ten trend wpisuje się Wystawa Dziejów Miasta Nowy Dwór Mazowiecki „Pomiędzy Nurtami”, która opowiada m.in. o dawnej wielokulturowości i wielonarodowości miasta.

Ta narracyjna ekspozycja powstała po rozbudowie i modernizacji biblioteki oraz termomodernizacji przedwojennego budynku należącego do placówki. – Świadomie nie remontowaliśmy w poprzednich etapach pomieszczeń, które były zaplanowane na organizację wystawy stałej. Chcieliśmy bowiem dalsze prace poprowadzić pod konkretną koncepcję i funkcjonalności tej ekspozycji. Wystawa „Pomiędzy Nurtami” jest taką wisienką na torcie – mówi Ewa Borkowska, dyrektorka Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Nowym Dworze Mazowieckim. – Ma zachęcić do zapoznania się z historią miasta przede wszystkim młode pokolenie, ale również osoby dorosłe nie poczują się zawiedzione. Pierwsze i bardzo powszechne spostrzeżenie ze strony zwiedzających jest takie: nie zdawaliśmy sobie sprawy, że to tak nowoczesne miejsce!

Wielka mała historia Nowego Dworu Mazowieckiego

Multimedialna wystawa, przybliżając 650-letnią historię Nowego Dworu Mazowieckiego, skupia się na społecznym i wielokulturowym wymiarze miasta. Pokazuje okres jego największego rozkwitu, który trwał tu od drugiej połowy XVIII w. do wybuchu II wojny światowej.

Co warte podkreślenia, większość prezentowanych artefaktów to dary od lokalnych pasjonatów historii miasta.

Spacer po dawnym mieście. Przystanek apteka

Zwiedzanie rozpoczyna się na dawnej uliczce z drewnianą zabudową, nawiązującą do okresu międzywojennego. Drewno jako budulec było wykorzystywane tu z powodu wydanego przez cara w latach 30. XIX w. zakazu stawiania budynków murowanych w obrębie 500 sążni (około kilometra) od fortyfikacji Twierdzy Modlin. Łatwopalna i prosta w rozbiórce drewniana zabudowa pozwalała w razie potrzeby szybko oczyścić przedpola fortecy. Zakaz budowy domów murowanych zniesiono dopiero w 1915 r. Drewniana zabudowa w centrum miasta była powszechna jeszcze w połowie XX stulecia. Najstarszym zabytkiem murowanym jest kościół katolicki konsekrowany w 1792 r.

Na uliczce znajduje się także stanowisko apteki. Z Nowego Dworu Mazowieckiego pochodził bowiem zasłużony dla historii polskiej farmacji aptekarz Szymon Fabian, który wraz z Teodorem Heinrichem wydał pierwszy w języku polskim podręcznik do farmacji.

Miejsca pracy dawnych Nowodworzan

Są tu również sektory z najpopularniejszymi miejscami pracy i zawodami, którymi trudnili się dawni Nowodworzanie. Ze względu na bliskość Twierdzy Modlin ważne były szczególnie restauracje oraz zakłady krawieckie (pod koniec XVIII w. sprowadzono tu sukienników i produkowano sukno). A także rozrywka. Najstarsze w Nowym Dworze było Kino-Teatr Czary Lewka Junkra, na ok. 200 widzów, działające od 1926 r. do wojny. W latach 30. XX w. powstało nowocześniejsze Kino-Teatr Halka Michała Śliwińskiego – z dwoma projektorami i widownią na 500 osób. Po wojnie jako Kino Lenino funkcjonowało do 1989 r.

Fotoplastykon, fotobudka i stare fotografie

– Na wystawie znajdują się trzy stanowiska fotoplastykonu, czyli formy rozrywki wizualnej popularnej w epoce przedkinowej. Przedstawiono w nich historie zaczerpnięte z książki Marii Możdżyńskiej, historyczki, regionalistki i badaczki dziejów Nowego Dworu Mazowieckiego – mówi Ewa Borkowska.

Z kolei w fotobudce można zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie, na którym twarz zostaje wmontowana w dawne fotografie wykonane w zakładach fotograficznych działających na terenie miasta. Pozwala to przenieść się w czasie, a zdjęcie można pobrać i zachować jako oryginalną pamiątkę z wizyty.

„Pomiędzy Nurtami” kultur, tradycji i religii

Na ekspozycji znajduje się oś dziejów miasta w postaci fali. To obrazowe nawiązanie do jego położenia między nurtami trzech rzek – tu Wkra wpada do Narwi, ta zaś łączy się z Wisłą. Na stanowisku w postaci „wyspy” można przeczytać i odsłuchać najważniejsze informacje o Nowym Dworze Mazowieckim. – Jest też miejsce poświęcone wielowyznaniowości, czyli czterem głównym religiom, które tu dominowały: judaizmowi, ewangelicyzmowi, katolicyzmowi i prawosławiu – opisuje Ewa Borkowska. Tytuł wystawy „Pomiędzy Nurtami” odnosi się do położenia geograficznego miasta, ale można go również odczytać w znaczeniu symbolicznym jako metaforę życia w przestrzeni, gdzie spotykają się różne kultury, religie i tradycje.

Oblicza przemysłu w Nowym Dworze Mazowieckim

Na rozwój miasta miał też wpływ przemysł. W XVIII w. działała tu drukarnia hebrajska, jedna z największych w owym czasie na terenie Rzeczpospolitej. W nawiązaniu do tego aspektu w placówce organizowane są dla uczniów klas 7-8 szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych warsztaty „Nowodworska drukarnia ksiąg hebrajskich Krϋgera”. Przybliżane są na nich historia pisma, druku oraz praca zecera. Stanowisko prezentujące historię druku i nowodworskiej drukarni wyposażone jest w aplikację, dzięki której zwiedzający mogą sprawdzić swoje kompetencje do pracy zecera.

Kolejnym ważnym zakładem pracy była Fabryka Fajansu i Porcelany Winogradowa, która prowadziła produkcję do II wojny światowej. – Na wystawie prezentujemy piękne wyroby z tej fabryki – fajans i porcelanę stołową: salaterki, talerze, półmiski, porcelanowe pojemniki na przyprawy. Fabryka słynęła też z porcelany technicznej, tzw. izolatorów prądu używanych na słupach elektrycznych – opisuje Ewa Borkowska.

Zbiory pamiątek przybliżających przemysł wzbogaciły się w ubiegłym roku o przedmioty związane z Fabryką Przetworów Kartoflanych Nowy Dwór P. Górski i E. Mórawski, działającą od ok. 1880 do 1938 r. Zakład znajdował się w tzw. dzielnicy przemysłowej przy ul. Nowołęcznej i dawał zatrudnienie wielu mieszkańcom, przyczyniając się do rozwoju gospodarczego miasta. Nie razie te artefakty nie są umieszczone na wystawie, ponieważ trwa proces ich porządkowania, archiwizacji i digitalizacji. Zakupione wyposażenie i przedmioty życia codziennego będą zaprezentowane na wystawie dopiero po odpowiednim przygotowaniu i przeprowadzeniu prac konserwatorskich.

Wartość lokalnego dziedzictwa

Pierwszymi zwiedzającymi ekspozycję „Pomiędzy Nurtami” byli mieszkańcy. Teraz częściej przyjeżdżają tu osoby spoza Nowego Dworu Mazowieckiego, często z zagranicy. Dla wielu z nich to podróż sentymentalna do korzeni, śladami przodków związanych z miastem. Bardzo ważną grupą odbiorców wystawy są dzieci i młodzież – uczestnicy szkolnych wycieczek.

Co roku biblioteka organizuje dla ósmoklasistów – czyli młodzieży, która z dużym prawdopodobieństwem opuści Nowy Dwór Mazowiecki, podejmując naukę w szkołach średnich, a potem wyższych – specjalne warsztaty na temat miasta ich dzieciństwa. Bo korzenie powinny dodawać skrzydeł.

Agata Rokita

Projekt: Modernizacja i adaptacja historycznego obiektu Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej na potrzeby Wystawy Dziejów Miasta Nowy Dwór Mazowiecki. Wartość projektu: ok. 2,03 mln zł. Dofinansowanie z UE: ok. 0,8 mln zł.

Głosy z przeszłości – Nowy Dwór Mazowiecki w opowieściach mieszkańców: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Nowym Dworze Mazowieckim tworzy społeczne archiwum historii mówionej. Zgromadzone nagrania są opowieściami Nowodworzan,którzy dzielą się z odbiorcami swoimi wspomnieniami, przeżyciami czy szerzej nieznanymi faktami z historii lokalnej. Wartością projektu jest zaangażowanie do roli reporterów młodych mieszkańców miasta, którzy przeprowadzają wywiady z przedstawicielami starszego pokolenia. Posłuchaj 10 nagrań!

Warsztaty dla szkół organizowane na wystawie „Pomiędzy Nurtami”

• Transport wiślany: wiedza na temat żeglugi wiślanej i transportu rzecznego w Nowym Dworze Mazowieckim.
• Nowodworska drukarnia ksiąg hebrajskich Krϋgera: historia pisma, druku oraz przybliżenie pracy zecera.
• Mistrz szyfrów: rozwiązywanie szyfrów i nowodworskich zagadek historycznych.
• Nowodworski tygiel językowy: zajęcia o wielonarodowości i wielokulturowości oraz ich wpływie na rozwój języka polskiego.
• Nasza Mała Ojczyzna – barwy i symbole: poznanie symboli narodowych oraz symboli miasta.