Europa to także Twoja sprawa!

Masz czasem wrażenie, że Unia Europejska to coś odległego? Że decyzje zapadają „gdzieś w Brukseli”, a młodzi mogą co najwyżej je komentować? To nieprawda – dziś młode pokolenie ma więcej sposobów, żeby działać, wyjeżdżać i naprawdę wpływać na to, co dzieje się w ich okolicy i całej Europie.

Kampanie wyborcze z lat 2024-2025 pokazały, że młodzi nie chcą stać z boku. Angażują się w debatę publiczną, śledzą programy wyborcze i działają obywatelsko. Świadczy to o tym, że zależy im na realnym wpływie na przyszłość. Najczęściej poruszają sprawy sprawiedliwości społecznej i praw człowieka, ochrony klimatu, stabilności gospodarczej oraz tożsamości i przyszłości Europy. Chcą równości, szacunku dla różnorodności, godnej pracy i inwestycji w zrównoważoną gospodarkę, a także współpracy ponad granicami. Dla młodych ważna jest przyszłość sprawiedliwa, stabilna i bezpieczna – społecznie, klimatycznie i ekonomicznie. Oni traktują procesy demokratyczne jak narzędzie, które pomaga osiągnąć ten cel.

Unijne programy na rzecz młodzieży pokazują, że Unia Europejska to projekt, który można współtworzyć – niezależnie od pochodzenia, sytuacji finansowej czy zdrowotnej. Celem jest realne włączenie wszystkich młodych ludzi, zwłaszcza tych z mniejszymi szansami.

Wyobraź sobie: masz 18 lat i dostajesz bilet kolejowy, żeby zwiedzić Europę. Albo wyjeżdżasz na kilka miesięcy do innego kraju, uczysz się języka, poznajesz ludzi z całego świata i zdobywasz doświadczenie, które robi wrażenie w CV. To nie scenariusz z filmu. To korzyści, jakie dają programy takie jak DiscoverEU, Erasmus+ czy Europejski Korpus Solidarności. Przybywa tych dostępnych także dla osób z mniejszych miejscowości, w trudniejszej sytuacji finansowej czy z niepełnosprawnościami. UE coraz mocniej stawia na zasadę: nikt nie zostaje w tyle. Ale te programy to nie tylko podróże. To budowanie pewności siebie, kompetencji i odwagi. Często pierwszy moment w życiu, kiedy naprawdę czujesz, że świat jest większy niż twoje osiedle.

Program Erasmus+ (budżet 26,2 mld euro na lata 2021-2027) oferuje elastyczne wyjazdy zagraniczne, pokrycie dodatkowych kosztów – np. wsparcia asystenta, specjalistycznego sprzętu czy zwiększonych kosztów podróży – oraz uproszczone procedury. W 2023 r. ponad 200 tys. uczestników stanowiły osoby z mniejszymi szansami.

Inicjatywa DiscoverEU umożliwia 18-latkom podróżowanie po Europie koleją, a dzięki DiscoverEU Inclusion Action także młodym ludziom w wieku 18-21 lat, w trudniejszej sytuacji życiowej – w grupach i z dodatkowymi środkami finansowymi. Europejski Korpus Solidarności pozwala młodym ludziom (18-30 lat), niezależnie od ich pochodzenia i okoliczności, angażować się w wolontariat i projekty społeczne odpowiadające na potrzeby lokalnych społeczności. Program oferuje elastyczny czas trwania (od 2 tygodni do roku) oraz dodatkowe wsparcie dla osób o szczególnych potrzebach. To okazja, by poznać nowych ludzi, nabyć nowe umiejętności i dokonać prawdziwej zmiany. Również staże, takie jak Blue Book w Komisji Europejskiej oraz Staż im. Schumana w Parlamencie Europejskim, promują różnorodność i równość szans, zapewniając wsparcie finansowe i elastyczne warunki pracy.

Dzięki tym inicjatywom młodzież nie jest jedynie odbiorcą polityk UE, lecz ich współtwórcą. Młodzi ludzie zdobywają doświadczenie, realizują własne projekty, wpływają na swoje społeczności i budują bardziej otwartą, solidarną Europę.

Wolontariat zagraniczny to coś więcej niż pomaganie innym – to nauka: pracy w zespole, samodzielności i odpowiedzialności. Projekty mogą trwać od dwóch tygodni do roku i obejmować działania społeczne, ekologiczne czy edukacyjne. Wielu uczestników później mówi, że był to „moment przełomowy”, bo wyjazd za granicę zmienia perspektywę – poznajesz innych ludzi, ale też w innym świetle siebie. Takie doświadczenia uczą współpracy, rozwijają praktyczne umiejętności i samoświadomość, jakiej nie da żaden kurs. To, co zaczęło się jako chęć niesienia pomocy, często staje się jednym z najważniejszych etapów życia, pełnym przyjaźni, wyzwań i inspiracji.

Możliwości rozpoczęcia wolontariatu jest wiele. Możesz dołączyć do Europejskiego Korpusu Solidarności, który oferuje projekty społeczne w Europie i poza nią, otwarte dla wszystkich, niezależnie od doświadczenia czy sytuacji życiowej. Wolontariat Polska Pomoc to program Ministerstwa Spraw Zagranicznych wspierający kraje rozwijające się, a Program Wolontariatu Młodzieży ONZ (UN Youth Volunteer Program) pozwala działać na rzecz pokoju i rozwoju na świecie, także online. Salezjański Wolontariat Misyjny „Młodzi Światu” angażuje w pomoc dzieciom i młodzieży w najuboższych regionach, a Międzynarodowy Wolontariat Don Bosco skupia się głównie na pracy z dziećmi i młodzieżą. Krótkoterminowe projekty można znaleźć na workcamps.pl, a długoterminowe obozy i wolontariat promujące pojednanie i walkę z rasizmem oferuje Aktion Sühnezeichen Friedensdienste.

Aktualnych ofert i szczegółowych informacji warto szukać na Eurodesk Polska oraz na Europejskim Portalu Młodzieżowym.

Głosowanie to najpotężniejszy sposób, by przyjąć stanowisko w sprawach, które mają znaczenie dla naszej przyszłości. Choć w większości krajów wiek uprawniający do głosowania wynosi 18 lat, coraz częściej młodzi Europejczycy apelują o obniżenie go do 16 lat, chcą bowiem aktywnie uczestniczyć w procesach demokratycznych od wczesnej młodości. Wybory do Parlamentu Europejskiego, które odbywają się co pięć lat, są największymi wyborami transnarodowymi na świecie, a udział w nich daje młodym ludziom realny wpływ na decyzje dotyczące ich życia i kształtu Unii.

Dzięki programom takim jak Erasmus+ czy inicjatywa „Młodzież na rzecz Europy” młodzi mogą lepiej zrozumieć mechanizmy polityczne, zdobyć wiedzę o działaniach UE i aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu przyszłości swojej społeczności. Niezależnie od miejsca zamieszkania czy formy aktywności każdy głos się liczy – a decyzja o udziale w wyborach to konkretne narzędzie, by wpływać na świat wokół siebie.

Wyobraź sobie, że zwykli obywatele mogą zaproponować nowe prawo dla całej Europy. W Unii Europejskiej istnieje narzędzie, które na to pozwala – Europejska Inicjatywa Obywatelska (EIO). Dzięki niemu mieszkańcy państw UE mogą mieć realny wpływ na to, jakie przepisy i działania będą wprowadzane w Europie.

W inicjatywę można zaangażować się na dwa sposoby. Pierwszy to zgłoszenie pomysłu na nowe przepisy w UE. Jeśli zbierze on co najmniej milion podpisów obywateli z przynajmniej siedmiu państw członkowskich, Komisja Europejska musi go rozpatrzyć i przedstawić swoją odpowiedź. Drugi wariant to podpisanie inicjatywy, którą popierasz. Można też pomóc w jej organizowaniu albo promować ją wśród innych osób. Dzięki temu obywatele – także młodzi ludzie – zabrać głos w ważnych sprawach i mieć wpływ na przyszłość Europy.

Chcesz się dowiedzieć, jak przygotować inicjatywę, znaleźć partnerów, zebrać podpisy i zorganizować kampanię? Zajrzyj na Forum europejskiej inicjatywy obywatelskiej. Znajdziesz tam wskazówki, od czego zacząć, oraz wiele praktycznych porad.

Wielu młodych słyszy: „Polityka? To nie dla was”. A jednak to właśnie młodzi najmocniej mówią dziś o klimacie, zdrowiu psychicznym, prawach człowieka czy równości. To oni mogą działać na wiele sposobów: głosując w wyborach do Parlamentu Europejskiego, zabierając głos w konsultacjach organizowanych przez Komisję Europejską, angażując się w organizacje młodzieżowe, uczestnicząc w Unijnym Dialogu Młodzieżowym.

Unijny Dialog Młodzieżowy to przykład, jak młodzi ludzie mogą realnie współtworzyć politykę Unii Europejskiej. Nie jest to jedynie symboliczna konsultacja, lecz stały mechanizm w ramach strategii UE na rzecz młodzieży na lata 2019-2027, który pozwala przekazywać opinie, potrzeby i pomysły młodych bezpośrednio decydentom.

Dialog funkcjonuje w 18-miesięcznych cyklach tematycznych ustalanych przez Radę UE. Konsultacje odbywają się zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim, a ich wyniki trafiają na konferencje młodzieżowe UE, gdzie przedstawiciele młodzieży i politycy wspólnie wypracowują rekomendacje. Następnie wnioski są przekazywane Radzie UE i mogą zostać odzwierciedlone w dokumentach strategicznych oraz konkretnych działaniach.

Efektem tego procesu było m.in. wypracowanie 11 Europejskich Celów Młodzieżowych, które stały się częścią unijnej strategii. Co istotne, dialog jest otwarty dla wszystkich – także dla młodych o mniejszych szansach i tych, którzy wcześniej nie angażowali się obywatelsko. W Polsce w proces można się włączyć m.in. poprzez Polską Radę Organizacji Młodzieżowych.

Młodzi ludzie w Europie mają dziś realny wpływ – nie tylko przez głos w wyborach, ale też poprzez programy wymiany, wolontariat, dialog młodzieżowy czy działania lokalne. To od nich zależy, czy korzystają z tych możliwości i jaką Europę będą współtworzyć.

Nie trzeba od razu zmieniać świata. Wystarczy zrobić pierwszy krok – zgłosić się do programu Erasmus+, wziąć udział w wolontariacie, podzielić się opinią w konsultacjach UE albo włączyć w debatę o sprawach, które są ważne. Każde doświadczenie uczy, otwiera horyzonty i pokazuje, że Europa jest bliżej, niż się wydaje. Bo Europa to nie tylko urzędnicy w Brukseli. To miejsce, gdzie można działać, testować swoje pomysły i wpływać na to, co dzieje się wokół. Wystarczy zacząć.

Joanna Gontarz

• Wyjedź i zdobywaj doświadczenie: Skorzystaj z programów takich jak Erasmus+, DiscoverEU czy Europejski Korpus Solidarności. Możesz studiować, podróżować, działać w projektach społecznych i poznawać ludzi z innych krajów.
• Zostań wolontariuszem: Weź udział w projektach społecznych lub ekologicznych w Polsce albo za granicą. Wolontariat pozwala zdobyć nowe umiejętności, poznać inne kultury i zrobić coś dobrego dla innych.
• Zabierz głos w ważnych sprawach: Możesz wziąć udział w konsultacjach społecznych lub w Unijnym Dialogu Młodzieżowym, w którym młodzi przekazują swoje pomysły i opinie decydentom w UE.
• Głosuj w wyborach: Wybory do Parlament Europejskiego odbywają się co pięć lat. Oddając głos, masz wpływ na decyzje dotyczące przyszłości Europy.
• Zgłaszaj pomysły na zmiany: Dzięki Europejskiej Inicjatywie Obywatelskiej możesz zgłosić swoją inicjatywę, poprzeć inną lub pomóc w jej organizowaniu. Milion podpisów obywateli z kilku krajów może sprawić, że Komisja Europejska zajmie się danym pomysłem.