Wiesław Raboszuk: Mazowsze – sukcesy i wyzwania

Świat wchodzi obecnie w etap czwartej rewolucji przemysłowej. Przyszłość to m.in. cyfryzacja, automatyzacja, robotyzacja, sztuczna inteligencja. Wiemy już dziś, że inwestowanie środków europejskich w te obszary będzie kluczowe – mówi WIESŁAW RABOSZUK, marszałek województwa mazowieckiego.

W ramach swoich obowiązków dużo Pan podróżuje po regionie. Jak w zewnętrznym odbiorze Mazowsze zmieniło się w ciągu ostatnich kilkunastu lat?

To prawda. Od lat obserwuję zmiany zachodzące w naszym województwie. Fundusze Europejskie sprawiły, że w każdej gminie, powiecie, mieście znajdziemy nie jeden, a kilka, kilkadziesiąt, nawet kilkaset projektów. Do tej pory w ramach trzech perspektyw unijnych wnioskodawcy zrealizowali 11 tys. projektów, na które wydano ponad 17 mld zł. Były to projekty mazowieckich samorządów, przedsiębiorców, placówek naukowych, zdrowotnych, instytucji kultury, organizacji pozarządowych, ośrodków pomocy społecznej. Nie sposób wymienić wszystkich tych inwestycji – od nowych dróg, wyremontowanych i doposażonych w najnowocześniejszy sprzęt szpitali, pięknych hal sportowych, basenów, zmodernizowanych teatrów, domów kultury, po lotnisko w Modlinie obsługujące ponad 3 mln pasażerów rocznie. Jestem dumny z naszego regionu i bardzo doceniam wkład beneficjentów w tak gigantyczny rozwój.

Obecna perspektywa 2014-2020 niedługo się kończy. Co jeszcze mamy do zaoferowania potencjalnym beneficjentom?

Większość z ponad 8 mld zł dostępnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020 została już zakontraktowana. Pozostała jedna czwarta środków. Fundusze te będą wsparciem dla projektów, które pozytywnie przejdą etap oceny w niedawno zakończonych lub nadal trwających konkursach. Obecnie trwa nabór wniosków o dotacje na projekty badawczo-rozwojowe posiadające certyfikat Seal of Excellence. Mogą w nim brać udział mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. 30 września wystartowały dwa nowe konkursy. W jednym z nich będzie można uzyskać dofinansowanie do miejsc opieki zdrowotnej nad osobami niesamodzielnymi, zwłaszcza starszymi, w formie Dziennych Domów Opieki Medycznej. Celem drugiego będzie wsparcie projektów, które pomogą zwiększyć szanse na zatrudnienie osobom z różnych przyczyn oddalonym od rynku pracy. W planach na ten rok są jeszcze nowe nabory. W dwóch konkursach przedsiębiorcy będą mogli ubiegać się o dotacje na projekty badawczo-rozwojowe, a także o dofinansowanie wdrożenia wyników takich prac poprzez wprowadzenie na rynek nowych lub ulepszonych produktów czy usług. Przewidziany jest też nabór wniosków o dotacje na infrastrukturę badawczo-rozwojową dla jednostek naukowych. Jesienią ogłoszony zostanie też konkurs na projekty edukacji ogólnej w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego. W szkołach, które otrzymają dotacje, uczniowie będą mieli dodatkowe zajęcia rozwijające ich kompetencje kluczowe i informatyczne oraz umiejętności przydatne na rynku pracy. Z kolei o zdrowie dzieci zadbamy, realizując przy udziale środków z UE regionalny program zdrowotny w zakresie chorób kręgosłupa i otyłości. Nabór wniosków o dofinansowanie takich działań przeprowadzony będzie jeszcze w tym roku.

Województwo mazowieckie jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się regionów w Europie i Fundusze Europejskie na pewno mają w tym ogromny udział. Mamy jednak wciąż sporo potrzeb inwestycyjnych i modernizacyjnych, zwłaszcza w części Mazowsza poza obszarem metropolitalnym Warszawy. Są pomysły na nowe konkursy i jest również sporo bardzo dobrych projektów, które znalazły się na listach rezerwowych, gdyż na ich realizację zabrakło środków. Obecnie analizujemy wszystkie potrzeby i możliwości przeznaczenia na nie funduszy, które mamy jeszcze do dyspozycji. Wiemy już, że zostanie uruchomiona rezerwa wykonania, czyli 600 mln zł. Strategiczne decyzje o jej przeznaczeniu zostaną podjęte jeszcze w tym roku.

Przez lata korzystania z unijnych funduszy wiele się nauczyliśmy. Jak zdobyta wiedza i doświadczenie mogą wpływać na naszą pozycję i przyszłość?

W tym roku minęło 15 lat od wejścia Polski do Unii Europejskiej. Początkowo projekty dotyczyły głównie infrastruktury – budowy dróg, szkół, rozbudowy szpitali, budowy sieci wodociągowych i kanalizacyjnych czy gospodarki odpadami. Obecnie, ze względu na rozwój regionu i zasady podziału środków europejskich, kładziemy główny nacisk na przejście na gospodarkę niskoemisyjną, wykorzystanie nowoczesnych technologii w przestrzeni publicznej, wspieranie innowacyjności małych i średnich firm, a także prowadzenie badań naukowych na potrzeby gospodarki. Doświadczenia z trzeciej już perspektywy pokazują, że samorządy dobrze sobie radzą z ubieganiem się o unijne dofinansowanie oraz rozliczaniem środków. Widzimy, że w zasadzie co drugi projekt spełniający kryteria formalne przechodzi pozytywnie ocenę merytoryczną. To świadczy o dobrym przygotowaniu wniosków. Dodatkowo coraz częściej są to projekty realizowane w partnerstwie, dzięki czemu możliwe jest podejmowanie kompleksowych działań skierowanych do mieszkańców. I właśnie współpraca oraz szeroki zakres oddziaływania projektów będą miały kluczowe znaczenie w przyszłości. Dlatego zaproponowaliśmy samorządom z subregionów: płockiego, siedleckiego, radomskiego, ostrołęckiego i ciechanowskiego realizację projektów w ramach Regionalnych Inwestycji Terytorialnych. Celem wprowadzenia tego mechanizmu przez Zarząd Województwa było zachęcenie do przeanalizowania potrzeb lokalnych i wspólnego wypracowania listy kluczowych inwestycji. Na konkursy dedykowane wyłącznie projektom określonym w stworzonych na tej podstawie planach inwestycyjnych zarezerwowaliśmy ponad 950 mln zł. Dzięki temu wsparcie otrzymały m.in. takie działania, jak: budowa centrum przesiadkowego przy stacji kolejowej w Siedlcach, doposażenie Radomskiego Szpitala Specjalistycznego im. dr. Tytusa Chałubińskiego w specjalistyczny sprzęt medyczny do leczenia chorób kardiologicznych i onkologicznych czy budowa trasy północno-zachodniej miasta Płocka.

Kolejną kwestią jest różnicowanie źródeł finansowania inwestycji, co w kontekście mniejszych środków unijnych przewidzianych dla Polski na lata 2021-2027 będzie odgrywało kluczową rolę. Znajdujemy się w szczególnym momencie. Z jednej strony rozdysponowana jest już większość środków z programu regionalnego, z drugiej – trwają intensywne prace nad założeniami programów na kolejne lata. Dlatego tym bardziej warto korzystać z wciąż jeszcze dostępnej oferty funduszowej, również w formie instrumentów zwrotnych. Widzimy, że samorządy nadal z rezerwą podchodzą do korzystania z pomocy innej niż dotacje. Za pomocą pożyczek można sfinansować np. inwestycje rewitalizacyjne, a także modernizację energetyczną budynków, w tym instalację odnawialnych źródeł energii. Takiego rodzaju wsparcie dostępne jest również dla przedsiębiorców. W ich przypadku pożyczki dotyczą wprowadzania na rynek nowych produktów i usług. Warto więc korzystać z wciąż dostępnych środków, a jednocześnie już teraz planować kolejne inwestycje odpowiadające na lokalne i regionalne potrzeby.

Czy może Pan przybliżyć Czytelnikom założenia nowej Umowy Partnerstwa? Jakie kierunki zmian w Regionalnym Programie Operacyjnym są dziś bardzo prawdopodobne, a nawet pewne?

Do 20 sierpnia 2019 r. trwały konsultacje społeczne do projektu Założeń Umowy Partnerstwa na lata 2021-2027. W projekcie zapisane zostały główne wyzwania i cele rozwojowe naszego kraju. Jednym z kierunków wsparcia jest bardziej inteligentna Europa. Musimy pamiętać, że istotnym czynnikiem rozwoju gospodarki jest podnoszenie innowacyjności przedsiębiorstw. U nas, niestety, wsparcie sektora B+R jest wciąż za niskie, wypadamy poniżej unijnej średniej. W nowej perspektywie powinniśmy bardziej wspierać duże przedsiębiorstwa, sektor MŚP, a także zwiększyć zdolność przedsiębiorstw do tworzenia produktów i usług o potencjale eksportowym. Świat wchodzi obecnie w etap czwartej rewolucji przemysłowej. Przyszłość to m.in.: cyfryzacja, automatyzacja, robotyzacja, sztuczna inteligencja. Wiemy już dziś, że inwestowanie środków europejskich w te obszary będzie kluczowe.

Kolejnym kierunkiem wsparcia będzie bardziej przyjazna dla środowiska, bezemisyjna Europa. Wyzwaniem dla Polski i dla każdego regionu jest przygotowanie właściwych działań związanych ze zmianami klimatu. W każdym kraju mieszkańcy zmagają się z powodziami, suszami, huraganami, ekstremalnymi upałami. Dlatego niezbędne jest wdrażanie systemów zarządzania kryzysowego, właściwe przygotowanie służb ratowniczych, inwestycje w małą retencję czy wspieranie zrównoważonej gospodarki wodnej. Nowe pozycje wydatkowe będą dotyczyć również kontynuacji działań w ochronie przyrody i bioróżnorodności, redukcji emisji i zanieczyszczeń, wykorzystania odnawialnych źródeł energii.

W projekcie Umowy Partnerskiej po raz kolejny zostały wpisane inwestycje w transport jako Lepiej połączona Europa. Mimo poprawienia jakości oraz długości dróg, modernizacji taboru kolejowego, nowych lotnisk – wciąż jest dużo do zrobienia. Mam na myśli np. większy dostęp do transportu zbiorowego w subregionach. Program regionalny to także realizacja polityki społecznej. W przyszłym okresie programowania ważna będzie Europa o silniejszym wymiarze społecznym. Wciąż na pierwszym miejscu jest edukacja i zatrudnienie. Wyzwaniem będzie konkretna pomoc osobom biernym zawodowo, długotrwale bezrobotnym, nieuczącym się. Ważne jest to, żeby ponownie uwierzyli w siebie, dokształcili się i mogli wrócić na rynek pracy. W planach po raz kolejny przewidziane jest wsparcie włączenia społecznego i ochrony zdrowia. Niezbędna jest kontynuacja wdrażania sprawdzonych już programów profilaktycznych oraz rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych w medycynie. Z kolei wsparcie w ramach kierunku Europa bliżej obywateli będzie się skupiać m.in. na zmniejszaniu dysproporcji w rozwoju społeczno-gospodarczym podregionów, współpracy między samorządami terytorialnymi, wspieraniu lokalnych i oddolnych inicjatyw, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju przedsiębiorczości.

W dniach 16-17 października odbędzie się jubileuszowe 10. Forum Rozwoju Mazowsza. Jak Pan wspomina pierwsze Forum, które było zorganizowane w czasach, gdy był Pan dyrektorem Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych?

Pierwsze Forum wspominam z dużym sentymentem. Było to w roku 2010, czyli dwa lata od uruchomienia pierwszych konkursów o unijne dofinansowanie z programu regionalnego i trzy lata od powstania Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych. Wtedy jeszcze Forum odbywało się pod hasłem Mazowieckie Forum Dobrych Praktyk. Po raz pierwszy spotkaliśmy się w tak dużym gronie beneficjentów Funduszy Europejskich, głównie samorządów. Wydarzenie miało trochę inną formułę niż obecnie. W ramach tradycyjnych stoisk targowych można było porozmawiać o potrzebach, projektach, a także spróbować lokalnych potraw z różnych zakątków Mazowsza. Wtedy również pokazaliśmy po raz pierwszy teledysk „Nowsze Mazowsze” promujący Fundusze Europejskie, w którym wystąpiła Kayah, co było nietypowe jak na działania administracji.

Na jakich tematach skupi się tegoroczne Forum? Dlaczego warto wziąć w nim udział? Jakie prezentacje przygotują dla uczestników wystawcy?

W tym roku odbędzie się jubileuszowa, już 10. edycja Forum Rozwoju Mazowsza. Będzie to okazja do podsumowania wpływu Funduszy Europejskich na rozwój regionu, a także wypracowania rekomendacji na przyszłość. Na dwóch scenach odbędą się debaty dotyczące rozwoju regionu, przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, transportu, wspierania przedsiębiorczości i innowacyjności gospodarki, edukacji, ochrony zdrowia czy kultury. Mnóstwo atrakcji zaplanowanych zostało także w przestrzeni wystawienniczej. Uczestnicy wydarzenia będą mogli skorzystać z konsultacji z ekspertami z instytucji zajmujących się dystrybucją unijnych środków, a także porozmawiać z beneficjentami. Do dyspozycji gości będą eksperci Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach, Warszawska Szkoła Filmowa zaprezentuje z kolei podsumowanie unijnego projektu – pokaz gier wideo tworzonych przez studentów, a także trailerów nagradzanych etiud studenckich. Do świata innowacyjnych rozwiązań zabierze natomiast Porozumienie Akademickich Centrów Transferu Technologii, w którego przestrzeni będzie można zobaczyć, jak wygląda łazik marsjański. To tylko kilka przykładów aktywności spośród propozycji przygotowywanych przez ponad 50 Partnerów wydarzenia. Serdecznie zapraszam do udziału w jubileuszowej edycji Forum Rozwoju Mazowsza, która odbędzie się w Centrum Konferencyjnym MsMermaid w Warszawie.